Metro TP.HCM đang bước vào hai năm triển khai dày đặc nhất từ trước tới nay. Chín tuyến trọng điểm cùng lúc hiện diện ở ba trạng thái: vận hành, thi công và chuẩn bị khởi công. Tổng vốn cho mạng lưới này vào khoảng 672.519 tỷ đồng.
Vì sao 2026-2027 là bước ngoặt thực chất?
Điểm khác biệt của giai đoạn này nằm ở sự chuyển pha. Trước đây, phần lớn công việc dừng ở khâu quy hoạch và thủ tục đầu tư. Từ năm 2026, khối lượng công việc đã dịch chuyển ra công trường.
Ba dấu hiệu cho thấy sự chuyển pha đã diễn ra thật:
- Ba dự án đã khởi công hoặc động thổ, tổng chiều dài hơn 71 km.
- Bốn dự án còn lại đang chốt hạn phê duyệt hướng tuyến và báo cáo khả thi.
- Vốn trung hạn đã được cân đối trọn gói, không còn chờ đàm phán ODA.
Yếu tố then chốt là cơ chế đặc thù theo Nghị quyết 188/2025/QH15. Cơ chế này rút ngắn mạnh các bước thẩm định, lựa chọn nhà thầu và điều chỉnh dự án. Metro TP.HCM nhờ đó thoát khỏi vòng lặp thủ tục từng kéo dài nhiều năm ở tuyến số 1.
Quy hoạch 255 km và hai tuyến bổ sung?
Danh mục ưu tiên ban đầu giai đoạn 2026-2030 chỉ gồm 6 dự án mới, dài khoảng 187 km. Sở Xây dựng TP.HCM sau đó rà soát và đề xuất bổ sung thêm hai dự án. Mục tiêu nâng lên 255 km vào năm 2030, vượt chỉ tiêu Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị.
Hai tuyến bổ sung đều mang tính huyết mạch liên vùng:
- Tuyến Metro số 2 (Thủ Dầu Một – TP.HCM): dài khoảng 35 km, gồm 23 km trên cao và 12 km ngầm. Tổng mức đầu tư khoảng 113.000 tỷ đồng. Đây là trục vận tải nối khu vực phía Bắc về lõi trung tâm.
- Tuyến Metro số 2 (Tham Lương – An Hạ – KĐT Tây Bắc): đoạn trên cao dài khoảng 30 km, vốn khoảng 85.000 tỷ đồng. Tuyến kết nối hành lang Tây Ninh, TP.HCM và Đồng Nai.
Việc bổ sung này cho thấy tư duy quy hoạch đã thay đổi theo hướng tích cực. Mạng lưới không còn được thiết kế cho riêng địa giới cũ. Nó được thiết kế cho một siêu đô thị vùng.
Toàn cảnh 9 tuyến Metro TP.HCM?
Bảng dưới đây tổng hợp danh mục và trạng thái từng tuyến tính đến tháng 8/2026.
| Tuyến | Quy mô và trạng thái |
|---|---|
| Metro số 1 (Bến Thành – Suối Tiên) | Gần 20 km, đang vận hành, phục vụ khoảng 52.000 đến 64.000 lượt khách mỗi ngày |
| Metro số 2 (Bến Thành – Tham Lương) | 11,3 km, khởi công 15/1/2026, tiến độ nhanh nhất nhóm |
| Metro số 2 (Bến Thành – Thủ Thiêm) | 6,2 km đi ngầm toàn tuyến, khởi công 29/4/2026 |
| Metro Bến Thành – Cần Giờ | Gần 54 km, động thổ 19/12/2025, vốn hơn 102.000 tỷ đồng |
| Đường sắt Thủ Thiêm – Long Thành | Khoảng 47,7 km, vốn 175.000 tỷ đồng, phấn đấu khởi công dịp 2/9/2026 |
| Metro số 6 (Tân Sơn Nhất – Phú Hữu) | Gần 23 km, đi qua các nhà ga T1, T2, T3, khởi công quý IV/2026 |
| Metro TP mới Bình Dương – Suối Tiên | Nối trực tiếp tuyến số 1, khởi công quý IV/2026 |
| Metro số 2 (Thủ Dầu Một – TP.HCM) | Khoảng 35 km, vốn khoảng 113.000 tỷ đồng, tuyến bổ sung |
| Metro số 2 (Tham Lương – An Hạ – Tây Bắc) | Khoảng 30 km trên cao, vốn khoảng 85.000 tỷ đồng, tuyến bổ sung |
Đọc bảng theo chiều dọc sẽ thấy một logic rõ. Mạng lưới được xây theo cụm chức năng, không rải rác theo địa bàn.
Ba dự án Metro đang thi công
Ba dự án đầu tiên đang tạo ra nhịp độ công trường đáng ghi nhận.
Metro số 2 (Bến Thành – Tham Lương) dẫn đầu về tiến độ. Tại ga ngầm Phạm Văn Bạch và Lê Thị Riêng, công nhân đang thi công lồng thép và tường vây sâu 41 m. Kế hoạch hạ máy khoan hầm TBM được chốt vào tháng 8/2027, sớm hai tháng so với dự kiến.
Metro Bến Thành – Cần Giờ đang triển khai hạng mục khó nhất trước. Trên sông Soài Rạp, các cọc ống thép đã được lắp đặt để làm móng trụ cầu dây văng dài 920 m. Song song, trung tâm điều hành và nhà ga rộng 1,2 ha tại Cần Giờ được xây dựng, mục tiêu hoàn thành năm 2028.
Metro số 2 (Bến Thành – Thủ Thiêm) đang ở bước khảo sát địa chất chuyên sâu. Hàng chục mũi khoan được thực hiện dưới lòng sông Sài Gòn. Dữ liệu này phục vụ thiết kế kỹ thuật hầm, khâu quyết định chất lượng của một tuyến ngầm toàn phần.
Điểm chung của ba dự án là cách tổ chức thi công. Hạng mục có rủi ro kỹ thuật cao nhất được đưa lên làm trước, thay vì để dồn về cuối.
Làn sóng khởi công nửa cuối 2026
Bốn dự án còn lại đang hoàn tất thủ tục để vào guồng trong 12 tháng tới.
- Đường sắt Thủ Thiêm – Long Thành: phấn đấu khởi công dịp Quốc khánh 2/9/2026, nối trung tâm với sân bay quốc tế Long Thành.
- Metro số 6 (Tân Sơn Nhất – Phú Hữu): khởi công quý IV/2026, đưa Metro trực tiếp vào ba nhà ga hàng không.
- Metro TP mới Bình Dương – Suối Tiên: khởi công quý IV/2026, đấu nối thẳng vào tuyến số 1 hiện hữu.
- Metro số 2 (Tham Lương – An Hạ): tiếp nối đoạn đang thi công, mở rộng trục Tây Bắc.
Cách làm này thể hiện tư duy vận hành tốt. Các hạng mục depot được khởi công trước để tạo mặt bằng sản xuất và tập kết. Hạng mục chính triển khai sau, khi hồ sơ kỹ thuật đã hoàn chỉnh.
Bài toán vốn 672.519 tỷ đồng
Vốn là câu hỏi đầu tiên với mọi kế hoạch hạ tầng quy mô lớn. Với Metro TP.HCM, phần lớn lời giải đã nằm trên giấy tờ.
| Cấu phần | Giá trị |
|---|---|
| Tổng nhu cầu vốn 9 tuyến | Khoảng 672.519 tỷ đồng |
| Ngân sách Trung ương (Nghị quyết 188) | 85.000 tỷ đồng |
| Ngân sách địa phương (Nghị quyết 72) | 263.513 tỷ đồng |
| Phần dư sau khi bố trí 6 dự án gốc | Khoảng 40.000 tỷ đồng |
Khoản dư khoảng 40.000 tỷ đồng là chi tiết đáng chú ý. Nó cho thấy hai tuyến bổ sung không được đưa vào một cách cảm tính. Thành phố có dư địa tài chính trước khi mở rộng danh mục.
Phần vốn còn lại được huy động qua PPP và khai thác giá trị đất theo mô hình TOD. Đây là cơ chế giúp hạ tầng tự tạo nguồn thu, thay vì chỉ tiêu ngân sách.
Nội địa hóa công nghiệp đường sắt
Đề án mua sắm tập trung đặt mục tiêu nâng dần tỷ lệ nội địa hóa. Lộ trình gồm ba nấc rõ ràng:
- Giai đoạn 2026-2030: đạt khoảng 20%.
- Giai đoạn kế tiếp: nâng lên 35%.
- Dài hạn: hướng tới 50% đến 70%.
Giá trị của lộ trình này nằm ở chi phí vòng đời. Một hệ thống nhập khẩu toàn phần sẽ đắt đỏ ở khâu bảo trì và thay thế linh kiện. Nội địa hóa giúp thành phố làm chủ công nghệ bảo dưỡng và giảm chi phí vận hành lâu dài.
Metro và thị trường bất động sản
Tác động của Metro lên giá bất động sản đã có dữ liệu thực tế từ tuyến số 1.
| Chỉ số | Kết quả ghi nhận |
|---|---|
| Dự án trong vùng ảnh hưởng tuyến số 1 (JLL) | Tăng khoảng 34% trong 5 năm |
| Dự án dọc tuyến số 1 trong một thập kỷ (Savills) | Tăng 35% đến 70% |
| Mức tăng bình quân sau khi tuyến vận hành (JLL) | Khoảng 200 đến 250 USD/m² mỗi năm |
| Chênh lệch giá đất gần ga so với khu vực xa tuyến | Cao hơn khoảng 12,4% |
Dữ liệu này gợi ý một nguyên tắc quan trọng cho người mua. Mức tăng giá tập trung mạnh trong bán kính đi bộ tới nhà ga. Càng xa ga, phần bù giá do hạ tầng càng mỏng đi nhanh.
Bài học thứ hai đến từ độ trễ thời gian. Giá thường phản ứng ở hai thời điểm: khi tuyến khởi công và khi tuyến vận hành. Giai đoạn thi công ở giữa thường đi ngang, do phát sinh bất tiện tạm thời.
Tầm nhìn 2050
Chín tuyến của giai đoạn 2026-2027 chỉ là phần mở đầu. Theo định hướng đến năm 2050, mạng lưới đường sắt đô thị TP.HCM sẽ đạt khoảng 1.540 km. Cấu trúc gồm khoảng 1.100 km Metro và 440 km đường sắt nhẹ LRT.
Con số này định nghĩa lại khái niệm khoảng cách trong đô thị. Vị trí sẽ được đo bằng phút di chuyển tới nhà ga, không còn bằng kilômét tới trung tâm.
Giai đoạn 2026-2027 đánh dấu bước chuyển từ kế hoạch sang thi công thực tế của Metro TP.HCM. Chín tuyến cùng triển khai hướng tới 255 km vào năm 2030, trong đó ba dự án đã vào công trường. Vốn trung hạn đã cân đối và còn dư khoảng 40.000 tỷ đồng cho các tuyến bổ sung. Với người quan tâm bất động sản, vị trí nhà ga đã duyệt hướng tuyến là căn cứ chắc chắn nhất để ra quyết định.